alt text

Prof. Dr. Joris Dik

Joris Dik (1974) is hoogleraar Materials in Art & Archaeology aan de TU Delft. Hij komt uit een familie van restauratoren en kan zich de geur van verf en beelden uit het atelier van zijn opa nog goed herinneren. Hij studeerde Kunstgeschiedenis en Archeologie aan de Universiteit van Amsterdam en kreeg in 1995/1996 de kans om stage te lopen bij de researchafdeling van het J. Paul Getty Museum in Los Angeles. Joris Dik heeft een fascinatie voor de geschiedenis van kunstwerken. Kunst gaat na verloop van tijd degraderen maar de gebruikte materialen zijn vaak niet berekend op de eeuwigheid. Hoe kan je het verouderingsproces vertragen, stoppen of omkeren? Hij deed onderzoek naar de degradatie van cadmium, op welke manier het pigment door de eeuwen heen zijn kleur verliest, en hoe je dat proces kunt stoppen. In 2003 promoveerde hij in de scheikunde. Sindsdien is Joris Dik verbonden aan de TU Delft, waar hij in 2010 werd aangesteld als Antoni van Leeuwenhoek hoogleraar ‘Materials in Art & Archeology’.

De kernvraag bij zijn werk als chemicus en kunsthistoricus is hoe je kunst kunt onderzoeken zonder deze te beschadigen. Dit doet hij door het ontwikkelen en toepassen van nieuwe, niet-destructieve analysemethoden. In samenwerking met professor Koen Janssens van de Universiteit Antwerpen heeft Joris Dik in 2008 een mobiele scanner ontwikkeld die de onderliggende lagen van een schilderij zichtbaar kan maken. Onder het oppervlak ligt een schat aan informatie verborgen; hoe een schilderij is gemaakt, door wie, waar en wanneer. Met Macro-scanning X-Ray Fluorescence spectrometry (XRF) kunnen tekeningen worden ontdekt, een eerste aanzet, veranderingen in de compositie of zelfs compleet nieuwe schilderijen die nog nooit door iemand zijn gezien. Door de röntgenstraling te bestuderen en te meten, kan worden achterhaald welke elementen in de verf zitten en welke kleuren de kunstenaar heeft gebruikt. Dit geeft inzicht in het creatieve proces en zijn keuzes, wat als uitgangspunt kan dienen voor de restauratie en conservering van een kunstwerk. MA-XRF kan een nieuw licht werpen op bijvoorbeeld de oeuvres van Rembrandt en Van Gogh, die hun doeken stelselmatig hergebruikten. Zo ontdekte Joris Dik met de mede door hem ontwikkelde techniek een portret van een vrouw onder ‘Grasgrond’ van Vincent van Gogh, twee worstelaars onder een bloemstilleven en een onbekend zelfportret van Rembrandt onder ‘Oude man met baard’.

Voor ‘Het Geheim van de Meester heeft Joris Dik onderzoek gedaan naar veertien meesterwerken. Daarbij heeft hij gebruik gemaakt van onder andere XRF-scans, röntgenfoto’s en verfmonsters. Ook heeft hij technisch onderzoek dat al eerder door musea en instituten is gedaan opnieuw geïnterpreteerd en vertaald voor zijn teamleden, om aan de hand daarvan tot een historisch verantwoorde reconstructie te komen.